Diş aşınması sık görülür ancak çoğu zaman geç fark edilir. Dişler daha kısa görünebilir, hassaslaşabilir veya kapanış farklı hissedilebilir. Basel’deki muayenehanemizde mekanik diş aşınmasının iki önemli biçimi olan abrasyon ve atrisyonu düzenli olarak değerlendiriyoruz. Her ikisi de diş sert dokusunda kayba yol açabilse de nedenleri farklıdır ve bu nedenle tedavi yaklaşımı da farklı planlanır.
Diş aşınması, çürükten kaynaklanmayan diş sert dokusu kaybını tanımlar. Başlıca biçimleri abrasyon, atrisyon ve erozyondur. Burada özellikle fonksiyon ve estetik açısından önemli değişikliklere yol açabilen abrasyon ve atrisyon ele alınmaktadır.
Abrasyon
Abrasyon dış mekanik etkilerle oluşur. Çok kuvvetli fırçalama, sert diş fırçaları, aşındırıcı diş macunları veya ara yüz fırçalarının yanlış kullanımı tipik nedenlerdir. Uygun oturmayan protez veya plaklar da mekanik aşınmaya katkıda bulunabilir. Düz ve parlatılmış yüzeyler, diş boynunda kama biçimli defektler, dolgu kenarlarında zayıflama ve sıcak-soğuk hassasiyeti görülebilir. İlerlediğinde diş şekli değişebilir ve bazı dişlerde fonksiyonel yük artabilir.
Atrisyon
Atrisyon, dişlerin birbirine temasına bağlı aşınmadır; gece diş gıcırdatma (bruksizm), diş sıkma veya bazı oklüzal temaslar bunu artırabilir. Bu kuvvetler düzleşmiş çiğneme yüzeylerine, aşınmış kesici kenarlara, mine çatlaklarına ve restoratif materyalde yorgunluğa yol açabilir. İleri atrisyonda dikey boyut azalabilir; bu durum alt yüz yüksekliğini, çiğneme kaslarının yükünü ve bazı hastalarda çene eklemi semptomlarını etkileyebilir.
Dikey kapanış yüksekliği azaldığında alt yüz bölgesi daha kısa görünebilir ve dudak ile yanakların desteği azalabilir. Nazolabial çizgiler, ağız köşesi çizgileri ve çene bölgesindeki kırışıklıklar daha belirgin hale gelebilir; yüz daha yorgun veya yaşlı görünebilir.
Kapanış yüksekliği kaybı
Kapanış yüksekliği kaybı olmadan:
Kapanış yüksekliği kaybıyla:
Dişsiz hasta:
Tanı
Abrasyon ve atrisyon tanısı kapsamlı klinik değerlendirmeye dayanır. Muayenehanemizde intraoral tarama, fotoğraf dokümantasyonu, fonksiyon analizi ve ayrıntılı öyküyü birlikte kullanıyoruz. Böylece değişiklikler karşılaştırılabilir biçimde belgelenebilir, ilerleme izlenebilir ve fonksiyonel ilişkiler değerlendirilebilir.
DVT/CBCT abrasyon veya atrisyon tanısı için uygun bir yöntem değildir; yalnızca kökler, kemik yapıları veya belirli protetik durumların değerlendirilmesinde ek bilgi sağlayabilir.
Tedavi, aşınmanın nedenine ve derecesine, ayrıca hastanın fonksiyonel ve estetik ihtiyaçlarına göre planlanır. Abrasyonda öncelik nedeni kontrol etmektir: fırçalama tekniğinin düzeltilmesi, yumuşak fırça ve daha az aşındırıcı macun kullanımı, gerekiyorsa mevcut protez veya plakların uyarlanması. Oluşmuş defektlerde diş formunu ve fonksiyonu yeniden sağlamak için kompozit restorasyonlar, porselen lamina, parsiyel kron veya kron gerekebilir.
Atrisyonda ilk hedef daha fazla aşınmayı sınırlamaktır. Kişiye özel Michigan plağı gece sıkma/gıcırdatmanın dişlere etkisini azaltabilir ve kaslarla oklüzal fonksiyonun kontrolüne yardımcı olabilir. Ayrıca kapanış ilişkisi, kas aktivitesi ve temaslar değerlendirilir. İleri doku kaybında additif kompozit veya tam seramik restorasyonlarla rekonstrüktif tedavi planlanabilir. Dikey boyut belirgin azalmışsa kontrollü bir kapanış yükseltmesi düşünülebilir; bu tür değişiklikler genellikle mock-up veya geçici restorasyonlarla test edilir.
Hastanın katkısı da önemlidir: stres yönetimi, önerilen plağın düzenli kullanımı, nazik fırçalama tekniği ve dişlerle sert cisimleri ısırmaktan kaçınma sürecin stabilitesini destekler. Düzenli kontroller değişiklikleri daha erken saptamaya yardımcı olur.
Tedavi edilmeyen ilerleyici diş aşınması zamanla fonksiyon sorunlarına, diş kırıklarına, hassasiyete, bazı çene eklemi yakınmalarına ve estetik değişikliklere yol açabilir. Erken değerlendirme çoğu zaman daha koruyucu ve daha az invaziv seçeneklerin kullanılmasını kolaylaştırır.
Abrasyon ve atrisyon hakkında sık sorulan sorular
Abrasyon ile atrisyon arasındaki fark nedir?
Abrasyon dış mekanik etkilerle; atrisyon ise doğrudan diş-diş temaslarıyla, çoğu zaman sıkma veya gıcırdatmayla ilişkili olarak oluşur.
Abrasyon ve atrisyon kendiliğinden durur mu?
Nedene bağlıdır. Devam eden mekanik etkenler kontrol edilmezse aşınma ilerleyebilir.
Aşınmış dişler ağrı yapabilir mi?
Evet. Açığa çıkan dentin, çatlaklar veya değişen kapanış ilişkileri hassasiyet ve fonksiyonel yakınmalara yol açabilir.
Gece plağı atrisyona yardımcı olur mu?
Kişiye özel bir oklüzal plak, seçilmiş hastalarda gece sıkma/gıcırdatmanın dişler üzerindeki etkisini azaltabilir ve kas-eklem sisteminin rahatlamasına yardımcı olabilir.
Kapanış yükseltmesi ne zaman gerekir?
Atrisyona bağlı dikey boyut belirgin azaldığında veya buna eşlik eden fonksiyonel sorunlar olduğunda değerlendirilebilir.
Aşınmış dişlerin estetiği yeniden sağlanabilir mi?
Çoğu durumda kompozit ve seramik restorasyonlarla diş formu, fonksiyon ve görünüm doğal diş dokusunu mümkün olduğunca koruyacak şekilde yeniden oluşturulabilir.
Dişlerinizde aşınma fark ediyorsanız veya yakınmalarınızın diş aşınmasıyla ilişkili olup olmadığını öğrenmek istiyorsanız Basel’de ayrıntılı bir değerlendirme sunuyoruz. Bulgularınızı anlaşılır biçimde açıklıyor ve tedavi planını ihtiyaçlarınıza göre oluşturuyoruz.
