Periodontitis, halk arasında bazen “parodontoz” olarak adlandırılan,dişi destekleyen dokuların kronik inflamatuvar hastalığıdır.Diş etini, periodontal lifleri ve özellikledişleri taşıyan çene kemiğinietkiler. Tedavi edilmediğinde ataşman ve kemik kaybı, diş eti çekilmesi, dişlerde hareketlilik ve ileri evrelerde diş kaybına yol açabilir.
Periodontitis dünyadaki en yaygın kronik hastalıklardan biridir. Genellikle yavaş ilerler veuzun süre ağrısızseyredebilir. Bu nedenle geç fark edilebilir; erken tanı ve tedavi dişlerin uzun dönem korunması açısından önemlidir.
Periodontitise ne sebep olur?
Periodontitis, birden fazla faktörün etkileşimiyle gelişir:
1. Bakteriyel biyofilm (plak)
Kontrolsüz biyofilm birikimi konak dokularda inflamatuvar yanıtı tetikler.
2. Konak bağışıklık yanıtı
Bakterilere karşı gelişen bağışıklık yanıtı, duyarlı kişilerde periodontal bağ dokusu ve kemik kaybına katkıda bulunur.
3. Bireysel risk faktörleri
Yetersiz ağız hijyeni
Genetik yatkınlık
Sigara kullanımı (önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biri)
Diabetes mellitus
Stres
Hormonal faktörler
Ağız kuruluğu ve bazı ağız solunumu durumları
Periodontitis nasıl belirti verir?
Periodontitis çoğu zaman öncegingivitis(diş eti iltihabı) ile fark edilir. Uyarı işaretleri:
Diş eti kanaması
Kızarıklık, şişlik
Ağız kokusu
Dişlerin daha uzun görünmesi (diş eti çekilmesi)
Açıkta kalan diş boyunlarında hassasiyet
Dişlerde hareketlilik veya yer değiştirme
Apse / tekrarlayan şişlikler
Bununla birlikte birçok vakadauzun süre ağrı olmayabilirve hastalık bu sırada ilerleyebilir.
Hastalık ilerlerken ne olur?
Biyofilm diş eti kenarında ve periodontal cepte birikir
Konak dokular inflamatuvar yanıt verir
Periodontal ataşman ve kemik kaybı gelişebilir
Çene kemiğinde kayıp oluşabilir
Dişlerin desteği azalır ve hareketlilik gelişebilir
Tedavi edilmezse ileri evrede diş kaybı oluşabilir
Periodontitiskronikbir hastalıktır; ancak kontrol altına alınabilir ve ilerlemesi büyük ölçüde durdurulabilir.
Periodontitis nasıl teşhis edilir?
Muayenehanemizde sistematik periodontal değerlendirme yapılır:
Periodontalsondalama derinliklerinin
ölçülmesi ve sondalamada kanamanın (BOP) değerlendirilmesi
Diş hareketliliğinin kontrolü
Radyografik kemik kaybı paterninin değerlendirilmesi
Anatomik koşulların incelenmesi
Güncel kılavuzlara göre bireysel risk profilinin belirlenmesi
Modern periodontitis tedavisi
Tedavi yapılandırılmış ve kanıta dayalı bir yaklaşımla yürütülür:
1. Anti-enfektif / nedene yönelik tedavi
Bakteriyel biyofilm ve diş taşlarının uzaklaştırılması
Diş eti altındaki kök yüzeylerinin profesyonel temizliği
Evde ağız hijyeninin iyileştirilmesi
Sigara gibi risk faktörleri hakkında bilgilendirme ve destek
2. Yeniden değerlendirme
Yaklaşık 6–12 hafta sonra inflamasyonun azalması, sondalama derinlikleri ve doku yanıtı tekrar değerlendirilir.
3. Cerrahi tedavi (gerektiğinde)
Derin veya karmaşık periodontal defektlerde şu yöntemler gerekebilir:
Erişim cerrahisi
Rejeneratif işlemler (ör. mine matriks türevi, membranlar, kemik grefti materyalleri)
Derin ceplerin, anatomik nişlerin ve kemik defektlerinin cerrahi olarak yönetimi
4. Uzun dönem stabilizasyon (destekleyici periodontal tedavi)
Uzun dönem kontrol için önemlidir:
Bireysel riske göre çoğunlukla 3–6 aylık recall
Evde ağız hijyeninin kontrolü
Profesyonel temizlik
Risk faktörlerinin yönetimi (ör. diyabet, sigara)
Destekleyici periodontal bakım olmadan uzun dönem hastalık kontrolü belirgin biçimde zorlaşır.
Periodontitis hakkında bilimsel bulgular
Periodontitisin temel mekanizmaları kapsamlı biçimde araştırılmıştır:
Periodontitis, disbiyotik biyofilm ile duyarlı konak yanıtının etkileşimi sonucu gelişir. Hajishengallis ve arkadaşları, doku ve kemik kaybında yalnızca bakterilerin değil, düzeni bozulmuş konak immün yanıtının da önemli rol oynadığını açıklamıştır.¹
Sigara kullanımı periodontitis riskini belirgin biçimde artırır ve periodontal tedavi sonrası iyileşme ile prognozu olumsuz etkiler.²
Diabetes mellitus ile periodontitis arasında iki yönlü ilişki vardır; özellikle kötü glisemik kontrol periodontal yıkım riskini artırabilir ve tedavi yanıtını olumsuz etkileyebilir.³
Düzenli destekleyici periodontal tedavi (SPT), tedaviyle kazanılan stabilitenin korunması ve diş kaybı riskinin azaltılması açısından temel öneme sahiptir. SPT’ye düzenli katılmayan hastalarda uzun dönem diş kaybı daha fazla bildirilmektedir.⁴
Mine matriks türevi (EMD) veya yönlendirilmiş doku/kemik rejenerasyonu gibi yöntemler, uygun periodontal defektlerde yalnızca cerrahi temizliğe kıyasla ek klinik kazanımlar sağlayabilir.⁵
Periodontitis hakkında sık sorulan sorular
Periodontitis tamamen iyileşir mi?
Hastalık kroniktir; ancak uygun tedaviylekontrol altına alınabilirve uzun dönem stabilize edilebilir. Düzenli takip belirleyicidir.
Diş etlerim neden kanıyor?
Diş eti kanaması inflamasyonun sık görülen erken belirtilerinden biridir ve özellikle tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir.
Periodontitis ağrı yapmak zorunda mı?
Hayır. Hastalık çoğu zaman uzun süre ağrısız ilerleyebilir.
Periodontitis genel sağlığı etkileyebilir mi?
Periodontitis ile özellikle diabetes mellitus ve kardiyovasküler hastalıklar arasında iyi belgelenmiş ilişkiler vardır. Bazı gebelik sonuçları ve sistemik inflamasyonla da ilişkiler araştırılmıştır; ilişki her zaman doğrudan nedensellik anlamına gelmez.
Diş eti tekrar büyüyebilir mi?
İnflamasyon kontrol altına alınabilir; kaybedilmiş periodontal dokuların rejenerasyonu ise defektin tipi ve biyolojik koşullara bağlı olarak sınırlı veya kısmi olabilir.
Kaynaklar
Hajishengallis G.Periodontitis: from microbial immune subversion to systemic inflammation.Nat Rev Immunol. 2012. PMID: 22193206.
Bergström J.Tobacco smoking and risk for periodontal disease.J Clin Periodontol. 2003. PMID: 12834507.
Löe H.Periodontal disease: the sixth complication of diabetes mellitus.Diabetes Care. 1993. PMID: 8372688.
Axelsson P, Lindhe J.The significance of maintenance care in the treatment of periodontal disease.J Clin Periodontol. 1981. PMID: 6947991.
Sculean A et al.Regenerative periodontal therapy with enamel matrix derivative.Periodontol 2000. 2015. PMID: 25867980.
